Przyroda

Ukształtowanie powierzchni

Rajbrot leży w Beskidzie Wyspowym, który charakteryzuje się spłaszczonymi wierzchołkami pojedynczych wzniesień i grzbietów, natomiast dna dolin wynoszą 300 –350 m npm. Stoki w górnej części są strome, a w dolnej łagodne i często wklęsłe. Najwyższe wzgórze to Góra Kobyla – 613 m npm, spod którego wypływa Uszwica. Znajduje się ono w południowo-zachodnim krańcu Rajbrotu. Drugim, co do wysokości wzniesieniem jest Góra Sołtysia – 530 m npm, Piekarska Góra – 515 m npm, Dominiczna Góra– 476 m npm, Paprotna Góra na pograniczu z Lipnicą Górną – 450 m npm. Pogórze Wiśnickie pokryte było w czasie ostatniego zlodowacenia Wurm lessem, który następnie był spłukiwany i tworzył u podnóży gliny pylaste. Kolejne zlodowacenie bałtyckie pocięło zbocza licznymi wąwozami, parowami i jarami – co niezmiernie urozmaiciło rzeźbę terenu. Ruchy ziemi trwają nadal i powstają coraz to nowe osuwiska lub zapadliska, co dalej profiluje stoki. Wierzchołki garbów są bardzo spłaszczone, a tam gdzie skały są małoodporne – doliny rozszerzają się tworząc kotliny.

Budowa geologiczna

Budowa geologiczna wymienionych jednostek fizjograficznych jest podobna. Zbudowane są one ze skał zwanych fliszem karpackim. Są to typowe skały osadowe, które uległy z czasem pofałdowaniu. Flisz składa się z mieszaniny piaskowców, łupków, zlepieńców i margli. Tutejsze skały pokryte są również osadami lessu.

Skały fliszowe i less jako materiał małoodporny poddawał się łatwo procesom erozyjnym wód i wietrzenia. W miękkich łupkach woda wymyła doliny, w twardszych piaskowcach grzbiety i szczyty. Bardzo twarde skały zachowały się w postaci tzw. „ostańców”, czyli ambon skalnych. Szeroko znana jest malownicza grupa skał na wzgórzu Paprotna, gdzie znajduje się pomnik przyrody nieożywionej „Kamienie Brodzińskiego”.

Gleby

Gleby Rajbrotu to w przewadze gleby brunatne kwaśne oraz gleby pseudobielicowe utworzone na podłożu skał fliszowych. W dolinie rzeki Uszwicy występują żyzne mady gliniaste lub pyłowe. Gdzieniegdzie można natknąć się na  pokłady gliny ilastej oraz tzw. mułki, które można by wykorzystać  do wyrobu ceramiki i cegły.

Uszwica
Teren ten leży w całości w dorzeczu Uszwicy, która jest dopływem Wisły. 

Długość rzeki  wynosi prawie 60 km. Jest zasilana wodami powierzchniowymi o wydajności jednostkowej 8 – 12 litrów/sek. z 1 km² i często stanowi to zagrożenie powodziowe. Uszwica jest rzeką górską, wzbierającą szczególnie w marcu i lipcu. Wypływa spod Kobyły. Posiada stabilne koryto, jednak z tendencjami do erozji bocznej i nadbudowywania zalewisk podczas dużych wezbrań. W latach 1997 i 1998 wystąpiły duże wylewy tej rzeki spowodowane wezbraniem wód w jej dopływach oraz dużymi opadami deszczu. Gmina poniosła z tego powodu bardzo poważne straty. Zniszczone zostały liczne mosty i drogi, duże straty wystąpiły także w uprawach rolnych. Z Uszwicą wiąże swoje wody Potok Górzański, Księży Potok oraz wypływający ze zboczy Rogozowej, a meandrujący wśród lasów Potok Piekarski. Wody Uszwicy w 2001 roku zaliczane były do III klasy czystości (do wylotów ścieków z Brzeska). W utworach fliszowych występują wszędzie wody podziemne na różnej głębokości.

Flora i fauna

Obszar gminy leży w dzielnicy zoogeograficznej zaliczanej do sudecko-karpackiej. Stąd występuje tu flora podgórska z licznymi stanowiskami flory subalpejskiej. Północne stoki Beskidu Wyspowego porasta roślinność regla dolnego. Roślinność ta ma charakter górski. Różni się od czysto górskiej tylko zanikiem szeregu drzew grądowych.

Lasy zajmują blisko 40 % powierzchni i skoncentrowane są w dwóch pasach, ciągnących się z zachodu na wschód.. Są to pozostałości dawnych puszcz lipowych, dębowych i bukowych, z czego w stanie naturalnym pozostały buki i dęby. Wśród lasów przeważają bory sosnowe (50 % ogólnej powierzchni lasów). Obok nich spotykamy bory mieszane sosnowo – dębowe oraz jodłowe, czyste lub z domieszką świerku. Drugim, co do wielkości zbiorowiskiem leśnym (około 20 % powierzchni) są grądy złożone z buka lub buka z sosną, jodłą, a nawet grabem. Trzecim zespołem są lasy i zarośla brzozowe.

Podszycie składa się głównie z leszczyny, głogu, kaliny, jarzębiny, bzu czarnego, trzmieliny, rzadziej wawrzynu – wilczego  łyka, a w partiach suchych z jałowca pospolitego. Natomiast runo – z borówki czarnej, brusznicy, wrzosu, jeżyny, malin, mchów, porostów, paproci, miałka domowego, konwalijek, szczawiku zajęczego, sitowia, bluszczu pospolitego i wielu innych roślin.

Lasy te są głównym siedliskiem przeszło 130 gatunków kręgowców. Występują tutaj liczne gady: padalec, żmija zygzakowata, gniewosz plamisty, zaskroniec, wąż Eskulapa. Płazy: salamandra plamista, żaba zwinka i inne oraz kumak nizinny. Z ssaków występuje jeleń, sarna, dzik, borsuk, zając, kuna, łasica i inne. Ptaki stanowią najliczniejsze grono kręgowców, bo przeszło 70 gatunków. Wśród nich bażant zwyczajny i łowny, kuropatwa, przepiórka, jarząbek, sokół kobuz, krogulec, kania czarna, jastrząb oraz inne. Najpopularniejsze ryby to brzanka, jelec, pstrąg i kiełb.

Bogactwa naturalne tego terenu nie ograniczają się do źródeł wód czy też gliny ilastej. Zalegają tu pokłady węgla kamiennego, rud uranowych i innych minerałów. Nie są jednak eksploatowane. W roku 1938 znaleziono w Rajbrocie pokłady syderytu, jednakże  nie zdążono rozpocząć eksploatacji. Również eksploatacja zalegających pokładów gazu nie jest na razie opłacalna.