Strona Główna
  Historia
  Kościół
  Galeria
  Matka Boska Rajbrocka
  Wernyhora
  Jak do nas trafić
  Przyroda
  Szkoły
  Turystyka
  Z pergaminów
  Cmentarze
  Spichlerz
  Śladami wojen
  Opinie o stronie
  Kontakt
  Linki

Cmentarze

CMENTARZE WOJSKOWE W  RAJBROCIE 

11 listopada 1914 roku Rajbrot został zajęty przez wojsko rosyjskie. "Zjawiają się Moskale, którzy jak mrowie zajmują na kwatery wszystkie niemal domy". W dniu 6 grudnia rozpoczyna się krwawa bitwa trwająca 11 dni, zwana Operacją Łapanowsko- Limanowską. Wzgórze Kobyła kilkakrotnie przechodzi z rąk do rąk. "Ludność kryje się po piwnicach, domy się palą". W sukurs austro-węgierskim  oddziałom przybyły pułki niemieckie z Poznańskiego. Wojska rosyjskie zostają po krwawych walkach odrzucone. Duża część wsi spalona, zniszczona została część kościoła.
Pamiątką po bitwie są dwa wojskowe cmentarze znajdujące się w Rakowcu (miejscowy las) i na Kobyle - tzw. "Mulowcu". Ich budowe rozpoczął we wrześniu 1917 roku oddział odkomenderowany przez Kriegsgraberabteilung des k. und k. Militarkommandos Krakau czyli Wydział do spraw Grobów Wojennych przy Komendzie Garnizonu w Krakowie, na czele którego stał major Rudolf Broch.
Przy budowie prace kamieniarskie prowadzili jeńcy włoscy, nazywani w miejscowej gwarze "talijanami", prace ciesielskie wykonywali jeńcy rosyjscy.
Do budowy cmentarzy kamień wozili okoliczni chłopi pochodzący nie tylko z Rajbrotu, ale i z dalszych okolic. Budową zarządzał inżynier Stefan Koloschek pochodzący z Moraw. Cmentarze zaprojektował Franz Stark (vel Starck) -architekt wiedeński, austriak, porucznik w stanie spoczynku. Na obydwu cmentarzach zostali pochowani ramię przy ramieniu walczący tutaj Niemcy, Austriacy , Rosjanie a także Polacy. 

CMENTARZ WOJSKOWY RAJBROT - KOBYŁA NR 300 (WZGÓRZE 613)

      "Fascynujący widok otwiera się z koty 613 na szereg okolicznych stoków i wzgórz, o które tak 
zażarcie walczono i w które w ciężkich wojennych dniach wsiąkło tak dużo cennej krwi. Obecnie wokół honorowego cmentarza poległych bohaterów roztacza się spokój rozległych lasów przepełnionych uroczą poezją głębokiej samotności. Wystrój architektoniczny cmentarza dostosowano do jego położenia. Ogrodzenie z ciągów drewnianych okrąglaków i mocnych filarów z łamanego kamienia potwierdza oddalenie tego miejsca od świata tak samo, jak prymitywna furta z drewnianych żerdzi(...)
      Ten z największą prostota wykonany cmentarz , robi wrażenie jak gdyby został wzniesiony przez walczące jednostki z całą troskliwą starannością, jednolicie, z wykorzystaniem istniejących w danych warunkach prymitywnych materiałów.
       Ów pierwotny charakter i myślowy pomost wiodący z miejsca spoczynku zmarłych do ciężkich walk
i do ostatniej posługi żyjących kolegów oddanej [poległym bohaterom, świadomość, że te kamienie 
i drewno uformowali i zespolili mężczyźni drżący jeszcze po dzikich i tak emocjonujących walkach, to wszystko nadaje w istocie skromnemu dziełu sugestywną moc, która współbrzmiąc z wyjątkowym pięknem krajobrazu, wywiera przemożne wrażenie" - taki opis cmentarza możemy znaleźć u oficerów koncepcyjnych zespołu twórców cmentarzy wojennych - majora Rudolfa Brocha i kapitana Hansa Hauptmanna.
        Sam wygląd cmentarza miał być jednak nieco inny - Na środku miał stać drewniany krzyż wysoki 
na 5,2 m, pokryty gontami, same zaś mogilne krzyże miały być również drewniane, na niskich cokołach 
z kamienia łamanego. Niestety realizacja prowadzona była pod koniec trwania monarchii austro- węgierskiej, pospieszna chęć zakończenia budowy sprawiła iz prace poprowadzono po najmniejszej linii oporu - wykorzystując m.in. gotowe krzyże nagrobne i beton do wykonania mogił. Jednakże dzięki temu, na cmentarzu znalazły
się unikatowe na terenie okręgu cmentarnego bocheńskiego krzyże projektu słynnego polskiego rzeźbiarza Jana Szczepkowskiego.
    W 20 grobach pojedynczych i 41 masowych spoczęło 96 żołnierzy austro-węgierskich, 28 niemieckich oraz 117 rosyjskich.
        Cmentarz położony jest w pięknym bukowym lesie, na północnym skłonie najwyższej w Rajbrocie góry Kobyły, na wysokości 531 m.n.p.m. Założony został na planie prostokąta. Od zachodu ogrodzony jest pełnym kamiennym murem (kamień ciosowy), dopasowanym uskokami do nachylenia terenu. Wejscie od wschodu na osi założenia,. Od wejścia środkiem cmentarza prowadzi alejka, niegdyś obsadzona kilkoma  czerwonymi dębami ku wbudowanej w zachodnia część ogrodzenia denkmalswand, z wmurowaną tablicą inskrypcyjną, u podnóża której znajduje sie kamienna ława.
W sąsiadującym lesie dobrze zachowane linie okopów z czasów Wielkiej Wojny.

CMENTARZ WOJSKOWY NR 303 RAJBROT

                „Na północny zachód od Rajbrotu, znajduje się cmentarz wojskowy nr 303, duże, uroczyste pole cmentarne, które stosownie do swego znaczenia zbudowane zostało ze szczególnym zaangażowaniem nakładów – to znów słowa Hansa Hauptmanna i Henryka Brocha. Cmentarz w swoim założeniu miał być jednym z bardziej reprezentatywnych Kriegerfriedhoff na tym terenie, a to w związku z tym, iż pochowani zostali tutaj sojusznicy Austro-Węgier żołnierze pruscy. Cmentarz założony na planie prostokąta, ze ściętymi zachodnimi narożami i półkolistym występem od wschodu, na osi założenia. Otoczony został pełnym, kamiennym murem, podwyższonym uskokami w narożach i w liniach bocznych ogrodzenia. Po bokach dwie kamienne ławy. Wejście ujęte monumentalną, kamienną bramą . Portal bramny zwieńczony frontonem, a w jej tympanonie wyraźnie zaznaczony krzyż grecki. Masywny charakter bramy wzmocniony został poprzez zastosowanie od strony drogi ukośnych przypór filarów. Wejście zamykają dwuskrzydłe, żelazne, częściowo ażurowe wrota. Pośrodku cmentarza, na osi założenia na krepidomie i postumencie o ośmiobocznym przekroju z kamiennych ciosów, wysoki, kamienny krzyż z drzewcem ujętym półwałkami. Na tej też osi, na zachodniej ścianie ogrodzenia denkmanswald (ściana pomnikowa) zwieńczona niewielkim kamiennym krzyżem na małym cokole. Na licu ściany znajdowała się tablica inskrypcyjna z napisem „Brama śmierci prowadzi wiernych ku nieśmiertelności”, niestety zniszczona. Pod tablicą kamienna ława ujęta policzkami. Układ grobów w rzędach prostopadłych do osi założenia.  W przedniej części cmentarza (bliżej bramy) znajdują się betonowe stele zakończone dwuspadowo, z żeliwnymi tablicami w płycinie lica. Po lewej stronie leżą żołnierze pruscy (a wśród nich wielu Polaków – część walczących pułków pochodziła z Wielkopolski), po prawej zaś – rosyjscy. Po obydwóch stronach centralnego pomnika znajdują się place, które zapewne służyć miałyby przyszłym 
(w mniemaniu twórców cmentarzy) patriotycznym uroczystościom. Za pomnikiem skromniejsze mogiły – na niskich betonowych podstawach żelazne krzyże z prętów.
           W 12 pojedynczych grobach i 36 zbiorowych mogiłach pochowanych zostało 55 żołnierzy austriacko-węgierskich, 176 niemieckich oraz 299 rosyjskich.
           W okresie międzywojennym na cmentarzu tym odprawiane były w dniu Święta Niepodległości Msze Święte w intencji Ojczyzny, oraz odbywały się uroczyste akademie.
           Z tyłu ściany pomnikowej znajduje się niemiecka inskrypcja wykuta w kamieniu w roku 1914– „Drogim Przyjaciołom z naszej kochanej Armii”. 
Tablica ta była elementem pomnika stanowiącego element centralny wystroju tymczasowego i jako taka została przez budowniczych przy przebudowie na trwały wystrój włączona do niego. Prawdopodobnie gdyby była staranniej wykonana może znalazłoby się dla niej miejsce nawet w środku 
Przy szosie prowadzącej do Rajbrotu znajdują się  kamienne schody od których niegdyś wiodła ku bramie droga. Cmentarze te są tradycyjnie od wielu lat porządkowane przez młodzież szkolną.

 CMENTARZE PARAFIALNE W  RAJBROCIE 

Pierwszy z nich znajdował się wokół Kościoła Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Zgodnie z praktyką chrześcijańskiej Europy miejscem pochówku i wiecznego spoczynku były przykościelne place, tworzące wraz z kościołem integralną przestrzeń, tzw. campo santo. Sobór rzymski z 1059 r zalecił pozostawienie wokół świątyń pasa grzebalnego o szerokości 60 kroków, a wokół kaplic kroków 30. Zmarli - jak pisze dr J.Kolbuszewski spoczywali w cieniu kościoła zarówno w przenośni, jak i rzeczywistości. Pochowanie w pobliżu miejsca sprawowania Najświętszej Ofiary i przechowywania relikwii, miało uświęcać zmarłego przez ich bliskość. Biednych niejednokrotnie chowano we wspólnych mogiłach. Im bogatszy zmarły - tym bliżej kościoła bywał pochowany; ci którzy byli hojnymi benefaktorami, dostępowali zaszczytu pochowania w prestiżowym miejscu cmentarza, tuż przed głównym wejściem do kościoła. Tam pogrzebani, doznawali szczególnej ekspiacji, ponieważ ich doczesne szczątki deptane były symbolicznie przez tysiące stóp wiernych. Należy też wspomnieć o pochowanych w samym kościele czy kaplicy, a także o ossuariach, w których składano kości bądź to z kościelnych krypt, bądź to znajdowanych podczas wykopywania nowych miejsc pochówku. Sacrum - przestrzeń stworzona poprzez integralne zespolenie cmentarza z kościołem, spowodowała ścisłe przestrzeganie, by w poświęconej ziemi nie chować ludzi, którzy w świetle prawa kanonicznego nie byli jej godni. Dopiero z czasem wytworzyło się przekonanie że „wszędy ziemia Pańska jest poświęcona od Niego. Bo nie ziemia poświęca ciało, ale ciała ludzi bogobojnych poświęcają ziemię”. 


9 września 1784 roku wyszło "rozporządzenie względem pogrzebów i cmentarzy" namiestnika Galicji hrabiego Józefa Brigido kładącego kres istnienia cmentarzom przykościelnym. Należało znaleźć nowe miejsce dla pochówku zmarłych. Powstał tzw. "stary cmentarz" na Fielkowie. w latach czterdziestych XIX wieku następują lata zarazy. Umierają setki ludzi. Brakuje miejsca na cmentarzu, w związku z czym zostaje 29 marca 1850 roku założony nowy cmentarz "w Plebańskim groncie nad kościołem". Obydwa cmentarze istnieją i funkcjonują do dzisiaj. Oprócz tego na wsi w wyniku epidemii powstało wiele cmentarzy cholerycznych - zbiorowych mogił oznaczonych kapliczkami i krzyżami istniejącymi do dzisiaj. 


 

więcej o cmentarzach zwłaszcza z I wojny światowej na http://www.cmentarze1wojny.freehost.pl/

 

 

Strona Główna| Historia| Galeria MB Rajbrocka| Wernyhora| Jak trafić| Przyroda Z pergaminów|Cmentarze| Wojny|| Opinie Kontakt